4 augustus 2026

Vijf vragen aan elke AI-leverancier, uit de leidraad van NBA en NOREA
De leidraad over toegepaste AI van juni 2026 zegt waarover een professional rekenschap moet kunnen afleggen. Vijf vragen die daaruit volgen.
Op 4 juni 2026 publiceerden de NBA en NOREA de AI-leidraad 2: AI Toegepast, een leidraad voor accountants en IT-auditors over het gebruik van AI. Hij is geschreven voor de professional en noemt ons niet. Dit artikel is onze lezing ervan, niet die van de NBA of NOREA, en geen aanbeveling van enige leverancier, ook niet van ons.
Kiest u een AI-tool voor uw kantoor, dan volgen uit de leidraad vijf vragen. Stel ze aan elke leverancier.
1. Waar gaan de klantgegevens naartoe?
De leidraad zegt: "Cliënt- en persoonsdata mag niet zomaar in publieke AI-modellen worden ingevoerd, zoals bijvoorbeeld de gratis versies van ChatGPT en Gemini. Deze data moet in een beveiligde, afgeschermde omgeving blijven." (Paragraaf 2.1, over vertrouwelijkheid.)
Vraag dus: waar worden de gegevens verwerkt als ik uw tool gebruik, wie kan er verder bij, en kunt u laten zien welke verbindingen de tool maakt?
2. Wie is verantwoordelijk voor het resultaat?
Volgens de leidraad is AI "slechts" een hulpmiddel, waarbij de gecertificeerde professional "de volledige en ongedeelde verantwoordelijkheid behoudt". Ook zegt de leidraad dat AI-output alleen nooit als voldoende en geschikte controle-informatie kan gelden.
Vraag dus: op welk punt in uw tool beslist een persoon met naam en toenaam, voordat er iets wordt verstuurd, geboekt of ingediend?
3. Kan ik zien hoe het resultaat tot stand kwam?
De leidraad noemt black box-AI "niet te verantwoorden en een onacceptabel kwaliteitsrisico". In paragraaf 2.2 vraagt hij om uitkomsten die te verifiëren zijn, en stelt hij voor dat uitkomsten verwijzen naar de gebruikte bronnen en dat het dossier de prompts, bronnen en verificatiestappen vastlegt.
Vraag dus: kan ik bij elk resultaat de bron openen waarop het rust, en is er een audittrail van wat er is gedaan?
4. Wordt AI-tekst als zodanig aangemerkt?
Onder de eisen van de AI-verordening noemt de leidraad transparantie: wie AI gebruikt om teksten of rapportages te genereren, moet dat in veel gevallen expliciet vermelden (labeling).
Vraag dus: markeert uw tool door AI geschreven tekst als zodanig, en houdt hij bij welk model wat schreef en wie het controleerde?
5. Welke AI-toepassingen zijn in gebruik, en wie is opgeleid?
De leidraad noemt nog twee plichten uit de AI-verordening: AI-geletterdheid, dus medewerkers die met AI werken kennen de werking en de risico's, en een inventarisatie van AI-toepassingen, geclassificeerd naar risico.
Vraag dus: wat doet uw tool, in gewone woorden, zodat ik hem kan opnemen in mijn overzicht? En wat moeten mijn mensen weten om hem te gebruiken?
Hoe Bertha antwoordt, en wat nog komt
Bertha draait op een machine in het eigen kantoor. Elke verbinding die Bertha mag maken staat op een lijst die het kantoor zelf heeft opgesteld, en elke poging, toegestaan of geweigerd, wordt vastgelegd. Een persoon keurt elke actie goed die een klant bereikt of de boekhouding wijzigt, en elke actie laat een bewijs achter. De tekst van herinneringen komt uit sjablonen en is dus geen modeloutput. Tekst van een taalmodel krijgt een herkomstregistratie.
Wilt u alle vijf zien beantwoord op een scherm, vraag dan een gesprek aan.
Bronnen. AI-leidraad 2: AI Toegepast, NBA en NOREA, juni 2026, paragrafen 2.1, 2.2 en 5.1 (gelezen in de gepubliceerde pdf).